kürtler, kürt tarihi, kürt devletleri, kürt sorunu, kürt isyanları, kürt dili ve edebiyatı

  Çok kültürlü ve çok dilli bir toplum yolunda TRT 6’nın açmış olduğu bulvar, Devletin Kürtçe’ye nihayet resmî bir statü vermesiyle toplumsal bir anlam kazanır. Bir Kırgız atasözüne göre; “Dilin kaderi halkın kaderidir”. Kürtçe’ye verilecek statü ülkemizde Kürt vatandaşların siyasi ve sosyal konumlarının yansıması olarak algılanacağı unutulmamalıdır.

  TRT 6 kanalının başladığı Kürtçe yayınlar, basında ve kamuoyunda beklenen ilgiyi görerek işitsel-görsel medyaların bir parçası olma yolunda. Kaliteleri ve içerikleri ne olursa olsun, kesintisiz 24 saat Kürtçe sinema, röportaj, çizgi film, belgesel film yayınlayan TRT kurumunun bu açılımını tarihi bir adım olarak nitelemek yersiz değildir.

KÜRTÇE: NEREDEN NEREYE

Bu adımın neden tarihsel bir anlam içerdiğini kavramak için, Kürtçe’nin 1980 yıllarındaki durumunu kısaca anımsamak yeterli. Bilindiği gibi, 22 Ekim 1983 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanan 2932 sayılı “Türkçe’den başka dillerde yapılacak yayınlar hakkında Kanun”un, 3. maddesi “Türk vatandaşlarının anadili Türkçe’dir” tanımını yaparak, “Türkçe’den başka dillerin anadil olarak kullanılmasına ve yayılmasına yönelik her türlü faaliyette bulunulmasını” yasaklamıştı.

Söz konusu kanun, 2 Nisan 1991 tarih ve 3713 sayılı “Terörle Mücadele Kanunu” ile yürürlükten kaldırılmasına rağmen, Kürtçe’nin basında ve toplumsal ilişkiler çerçevesinde serbest kullanımı önündeki engeller tamamen kalkmış değildi. Dün aile ocağında bile kullanılması engellenmek istenen Kürtçe, bugün kesintisiz 24 saat televizyon yayınlarıyla iletişim aracı olarak kullanılıyor. Bu nedenlerle, TRT’nin başlattığı Kürtçe yayınlar, Kürt vatandaşların anadillerinde televizyon yayınları izleyebilmelerinin ötesinde, toplumsal bir tabunun yıkılmasının simgesi olarak algılanabilir.

Çok kültürlü ve çok dilli ülkelere özellik bu olumlu gelişmeler ve aynı zamanda çağdaş ve demokratik toplumun gerekleri, Kürtçe’nin ülkemizdeki resmi statüsünü ve Kürtçe eğitim sorununu tartışma konusu yapması açısından önem taşır. Zira, serbest kullanımını engeleyen yasal mevzuatlar giderek yürürlükten kaldırılırken, milyonlarca vatandaşın anadili olan Kürtçe henüz resmî bir statüye kavuşmuş değil. Diğer yandan, anadillerinde eğitim-öğretim göremeyen, anadillerinde kendilerini rahatça ifade edemeyen Kürt vatandaşlara yönelik televizyon yayınlarının, meşru hakları olan anadil eğitimi sorununa herhangi bir çözüm getireceğini düşünmek zor görünüyor.

KÜRTÇE’NİN RESMÎ STATÜSÜ NEDİR

Kürtçe’nin, ülkemizin dışında da yaşayan ve sayıları 30 milyonu aşan önemli bir nüfus tarafından konuşulduğu ve dünyada en çok konuşulan diller klasmanında, 31. sırayı aldığı bilinmektedir. Böylesine önemli bir konuma sahip Kürtçe’ye resmî bir statü vermeyi kendisine hedef edecebilecek siyasi iktidar, dilin diğer ülkerdeki durumunu ve uluslararası sözleşmeleri dikkatte alarak, coğrafyamıza uygun bir statü üretebilir. Mesela, komşumuz Irak Devleti, 30 yıllık Saddam Hüseyin rejimine son vererek Kürtçe ile Arapça’yı 2004 Anayasası’nda resmî dil ilan etmişti. Kürtçe, İsveç, Norveç başta olmak üzere bir çok Avrupa ülkesinde Kürt göçmen çocuklarına anadil olarak öğretiliyor. Avrupa Konseyi Bölgesel ve Azınlık Dilleri Şartını imzalayan Ermenistan ve Azerbaycan, Kürtçe’yi, koruyacakları diller listesine almıştır.

Diğer yandan, BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Uluslararası Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi, Ulusal Azınlıkların Dilsel Hakları Hakkında Oslo Önerileri, Avrupa KonseyiUlusal Azınlıkların Korunması İçin Çerçeve Sözleşmesi ile çok kültürlü ve çok dilli devlet örnekleri de dikkate alınarak, Kürtçe’ye resmi bir statü verilebilir. Sözkonusu sözleşmeler, kamu ve kişisel faaliyetlerde, azınlık dillerinde yayın ve ilan, kamu ve özel okullarda, azınlık dilini kullanma, devlet okullarında, azınlık dillerinde eğitim-öğretim görme, devlet dairelerinde, azınlık dillerinde hizmet gibi başlıca hakları kapsar.

ANA DİLDE EĞİTİM-ÖĞRETİM

Bilindiği gibi, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, New York Times ve Frankfurter Allgemeine Zeitung gazeteleriyle geçen yıl yaptığı söyleşilerde, Kürtçe TV kanalını, “Bölge için kültürel hakların sağlanması konusunda en önemli adım” olarak değerlendirmişti. Almanya’daki Türk nüfusuna hitaben yaptığı bir konuşmada ise, Başbakan Erdoğan “Asimilasyon insanlık suçudur” diyerek, Türk göçmen işçilerinin ve ailelerinin, kendi dil ve kültürlerine sahip çıkmalarını ve Alman toplumuna asimile olmamalarını talep etmişti.

Asimilasyonu engellemek ve göçmenlerin kendi ülkeriyle ilişkilerini devam ettirebilmelerini sağlamak için, 1978 yılından beri Fransa, Almanya, Belçika, İsviçre, Kanada, İngiltere, Libya, İran, Kuveyt başta olmak üzere toplam 14 ülke ile imzalanan “Anadil ve Kültür Eğitimi” programı çerçevesinde, Türk göçmen çocuklarına Türkçe anadil ve kültür dersleri verilmektedir. Bu program çerçevesinde, Milli Eğitim Bakanlığı’nın verdiği verilere göre, toplam 1071 Türkçe öğretmeni söz konusu ülkelere gönderilerek, kamu okullarında göçmen çocuklarına haftada 2-3 saat ders vermektedirler.

Kürt kökenli vatandaşların, devletimizin yurtdışında yaşayan Türk göçmen ve işçilerine gösterdiği meşru ilgiyi, aynı ülkede yaşayan, askerlik, vergi gibi vecibelerini yerine getiren kendilerine de göstermesini beklemeleri temel haklarıdır. Bu dil siyasetinin vatandaşlar nezdinde çifte standart olarak algılanılmasını önlemenin temel yolu, elbette Kürtçe anadil eğitimi sorununa kapsamlı bir çözüm bulmaktan geçer.

Büyük bir fiyasko ile sonuçlanan Kürtçe özel kurs deneyiminin anadil eğitimi sorununa hiçbir çözüm getirmediği gün gibi ortadadır. Bilindiği gibi, Resmî Gazete’de 05.12.2003 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren, Türk Vatandaşlarının Günlük Yaşamlarında Geleneksel Olarak Kullandıkları Farklı Dil ve Lehçelerin Öğrenilmesi Hakkında Kanun çerçevesinde İstanbul, Diyarbakır, Van başta olmak üzere 7 ilde açılan dershanelerde, kısa dönemli de olsa özel Kürtçe kursları düzenlenmişti.

Kurslara kayıt olan 1780 stajyerden, 1178’i de mezun olmuştu. Fakat, kurslar beklenen ilgiyi görmemiş ve dershane müdürlerinin 2005 ağostos ayında aldıkları ortak bir kararla, özel Kürtçe kurslarına son vermişti. Özel kurs deneyiminin başarısızlıkla sonuçlanma nedenlerini kısaca özetlemek gerekirse, önemli bir nüfusa sahip bir toplumun ana diline, ilk defa özel ve paralı kurslar çerçevesinde sınırlı bir eğitim olanağı verilmekteydi. Dünyada benzeri görülmemiş bu deneyim, hiçbir devlet ve kamu desteğinden yararlanamadı. Anayasal güvencelerden ve desteklerden yoksun olan Kürtçe’nin ekonomik ve ticari işlevinin de olmaması, Kürtçe konusunda medya organları tarafından yayınlanan önyargılı yaklaşım ve yorumların kabul görmesi; toplum ve devlet düzeyinde sosyal prestijinin olmaması, başarısızlığın diğer bazı nedenleriydi.

DİLİNİN KADERİ HALKIN KADERİ

Yurtdışında kamu eğitim sistemi çerçevesinde verilen Kürtçe eğitimine ise katılımın ve ilginin yüksek olduğu biliniyor. Anadil eğitiminde bir model olarak kabul edilen İsveçt’te, Kürtçe ve Türkçe’nin de içinde bulunduğu toplam 157 göçmen dilinde eğitim-öğretim veriliyor. 2007 yıllı verilerine göre, İsveç’te yaşayan ve Kürtçe eğitim görme hakkına sahip 9046 öğrenciden, yüzde 64’ü (5745) Kürtçe eğitimine katılıyor. Bu öğrencilere ders veren ve kamu eğitim sistemi tarafından istihdam edilen Kürtçe öğretmen sayısı ise 452. Öğrencilerin çok güçlü bir anadili ve çok güçlü bir çoğunluk diline sahip olmalarını kendisine hedef eden İsveç’te yaşanan bu başarılı deneyimin başlıca nedeni, anadil eğitim ve öğretiminin Devlet tarafından sağlanması ve finanse edilmesidir.

Yurtdışında yaşanan bu deneyimden gerekli sonuçlar çıkarılarak, ülkemiz koşullarına uygun bir Kürtçe anadil eğitim-öğretim modeli üretilebilir. Kürt nüfusunun yoğun olduğu yerleşim birimlerinde, ilkokuldan ünversiteye kadar, iki dilli Türkçe-Kürtçe bir kamu eğitim-öğretim sisteminin inşa edilmesi bu modelin temel taşı sayılabilir.

Çok kültürlü ve çok dilli bir toplum yolunda TRT 6’nın açmış olduğu bulvar, Devletin Kürtçe’ye nihayet resmî bir statü vermesiyle toplumlsal bir anlam kazanır. Bir Kırgız atasözüne göre; “Dilin kaderi halkın kaderidir.” Kürtçe’ye verilecek statü ülkemizde Kürt vatandaşların siyasi ve sosyal konumlarının yansıması olarak algılanacağı unutulmamalıdır.

* Doç. Dr.; Rouen Üniversitesi (Fransa) Öğretim Üyesi / salih.akin@univ-rouen.fr
* kaynak: taraf.com.tr

  TRT 6 açılımı sonrası Kürtoloji müjdesi veren YÖK den ses seda çıkmadı. Acaba bu bir geri adım mı yoksa sessiz sedasız hazırlıklara devam mı ediliyor?

  İstemesekte, bunun bir komplo olduğuna inanmak istesekte, aklımıza gelen şeyler ortak saniyorum. Bir ani hevesle öne atılan Yusuf Ziya Özcan a büyük yerlerden bir "dur" emri geldiğine şüphe duymak zor. Merak ediyoruz bu dur diyenler ne zamana kadar aynı tutumları sergilemeye devam edicekler, yarın hangi yüzle avrupa birliğinin kapısına gidicekler?

  Kürt tarihinin aydınlanması, Kürt halkının en doğal hakkı olan Kürtoloji açılımının lafta kalmamasını, hele hele bir seçim kandırmacası haline getirilmemesini umuyor, en kısa zamanda somut adımlar bekliyoruz...

  Özellikle DTP li vekillerin mecliste ara ara söylediği Kürtçe sözcükler tutanaklara bilinmeyen bir dil olarak geçiyordu. Kürtçe TV atılımının ardından Kürtçenin resmen tanınmasıyla meclisin de bu tanımı değişmek zorunda kaldı.

  Bilinmeyen bir dil yerine, Türkçe olmayan bir dil tanımı getirilen Kürtçe, artık meclis tarafındanda resmen tanınıyor.

  Peki neden böyle bir cümle kurma ihtiyaçı duyuldu? Neden hala Kürtçe denilemiyor?

  Eğer hükümet şartlar el verseydi bu yolda atılım yaparmıydı bilinmez ama, mevcut anayasa bu konunun en büyük engeli. Yani anayasada "Herhangi bir ülkenin resmi dili olmayan diller meclis tarafından tanımlanamaz" hükmü yer aliyor. Ve maalesef ki bu anayasanın değişmez ve değişmesi konusunda teklif sunulamaz maddeleri arasında.

  Buradan şu sonuç çıkıyor, ne zaman ki Irak Kürdistan yapılanışını tamamlar ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından resmen tanınır, işte o zaman meclisde doğrudan Kürtçe olarak tanımlanabilir Kürt dili.

  Kürtçe TV den sonra olumlu bir açılım daha. YÖK başkanı Yusuf Ziya Osman yaptığı basın toplantısında böyle bir açılıma hazırlandıklarını, diplomalı Kürt akedemisyenler yetiştirmek üzere çalışmaların başladığının sinyallerini verdi.

  Özellikle TRT 6 adını alıcak olan Kürtçe TV nin uzman personel bulamama sıkıntılarını dile getirmesinin etkisiyle atılan bu adım bazı soru işaretlerinide birlikte getiriyor.

 Bunlardan birincisi Yusuf Ziya Özcan ın ikilem içeren açıklaması. Kürtçe eğitimden kasıt Kürt anadilinde eğitim mi yoksa Türkçe eğitim veren üniversitelerin herhangi birinde Kürtoloji bölümümü?

  Her ne kadar ikiside olumlu gelişmeler olsada, bu sorunun cevabı çok önemli. Eğer bu açıklamalardan anadilde eğitimin önünün açılacağı sonucunu çıkartabilirsek Türkiye başta Kürt halkı ve Avrupa Birliği olmak üzere bir çok kurum ve kuruluştan taktir alıcaktır. Kürtoloji ise geç kalınmış bir reform da olsa yine de Kürtleri memnun etmeye yeticektir.

  Yapılan açıklamaların sözde kalmamasını, en kısa sürede olması gerekenin yapılmasını ve herşeyden önemlisi bu tür gelişmelerin seçimden seçime gündeme getirilmemesini diliyoruz.

  Son yıllarda gerek siyasi istikrarı, gerekse iyileşen yaşam standartları özellikle Türkiye'deki Kürt gençlerinin yeni gözdesi haline geldi Kuzey Iraktaki Kürt üniversiteleri. Başta Bradford üniversitesi olmak üzere bir çok Avrupa üniversitesinin de Kürt üniversitelerine denklik vermesiyle Kürt üniversitelerinin itibarı giderek artiyor. Küçük bir kaç araştırmayla tercih edilebilecek üniversitelerin listesini vermek istiyorum.

  Kürt kültür ve araştırma vakfının eğitim komisyonunca resmi sitelerinde yayımlanan bilgilendirme aynen şöyledir;

  Vakfımızın 15.07.2006 tarihinde yaptığı açıklamadan sonra, haklı olarak çok sayıda öğrenci adayının sorularıyla karşılaştık. Gelen sorular, Irak Kürdistanı Bölgesindeki üniversitelerin bölümleri, eğitim dilleri ve tercihlerin nasıl yapılacağı şeklinde yoğunlaşıyordu. Bu soruları yönelttiğimiz ilgililerden alınan yanıtlar paralelinde yeni bir açıklama yapma gereği duyduk.

1. Daha önce yayınladığımız forumlara ek olarak yeni bir forum daha yayınlanması gereği duyuldu. Vakfa yapılan başvuru formu (Nameya Serîlêdanê) değiştirilerek, bu forumdaki üniversite tercihleri ve öğrencinin eğitimi ile ilgili bölümler çıkarıldı. Üniversitelere başvuru için ek bir forum (Forma Serîlêdana Zanîngehê) düzenlendi. Üniversite yetkililerinin verdiği bilgiler paralelinde düzenlenen yeni forumda öğrencinin mezun olduğu okullarla ilgili bilgilerin yanı sıra, kısa özgeçmişi, Irak Kürdistanı Bölgesindeki Üniversitelerde niçin okumak istediği ve daha önce yaptığı çalışmalar üzerine bazı yeni bilgiler istenmektedir. Yeni düzenlenen formda, tercih sayısı da 5’ten 15’e çıkarılmıştır. Düzenlenen ve yeniden hazırlanan forumların tümü bu açıklamamız ekinde vardır.

2. Öğrenci tercihlerini mezun olduğu alanda aldığı derslere uygun olarak yapmalıdır. Fen bölümü mezunu bir öğrencinin hukuk gibi sosyal bilimler alanından öğrenci alan bölümlerde eğitim görmesi pek olanaklı görünmüyor. Bu durumun tersi de geçerlidir. Öğrenci ancak, lisede iken okuduğu bölümde aldığı derslerin ağırlıklı olanlarına uygun bir alanda eğitim görebilir.

3. Tercihlerin sağlıklı yapılması için üniversitelerin ilgili bölümlerinin ve eğitim dillerinin bilinmesi gerekmektedir. Aşağıda linklerini verdiğimiz üniversitelerin internet sitelerinde gerekli açıklamalar vardır. Dili İngilizce olan bu siteler incelendiğinde hangi bölümlerin hangi öğrencileri kabul ettiği, barınma koşullarının ne durumda olduğu, eğitim dili ve eğitim süresi gibi bilgilerin tümü görülecektir. Yeni açılan Kürdistan Üniversitesi, vakfımızın rehberlik ve danışmanlığında yürütülen uygulama ile öğrenci almamaktadır. Eğitim dili tümüyle İngilizce olan Kürdistan Üniversitesi’nde eğitim görmek isteyen Sosyal Bilimler öğrencileri, direkt olarak ilgili üniversiteye müracaat edebilirler. Vakfımızın rehberlik ve danışmanlığında üniversitelere yerleştirilmesi muhtemel öğrencilerin gerekli bilgileri alabilecekleri internet adresleri aşağıdaki gibidir:

Süleymaniye Üniversitesi / Süleymaniye / http://www.univsul.com/

Duhok Üniversitesi / Duhok / http://www.dohukuni.net/

Selahaddin Üniversitesi / Erbil / http://www.usalah.org/

4. Öğrencilerin barınması konusunda gerekli kolaylıkların sağlanacağı ve olanaklar ölçüsünde her öğrenciye cüzi de olsa bir burs verileceği bildirilmektedir. Ancak şu bir gerçek ki verilen burs veya sunulan olanaklar öğrencinin eğitimi için yeterli olmayabilir. Bu durumu göz önüne alan üniversiteler, yurt dışından gelen öğrencilerin veli veya vasilerinden teminat mektubu isteyebilmektedir.

5. Eğitim dili, her üniversitenin özelliğine ve bölümlere göre değişebilmektedir. Eğitim dili Arapça, İngilizce ve Kürtçe olmakla birlikte ağırlıklı olarak Kürtçe ve İngilizce’dir. Türkiye’den giden öğrenciler için Kürtçe ve Arapça eğitimlerine destek olmak amacıyla Sanskrit (Arap) Alfabesini öğrenmelerine yönelik özel sınıflar açılacağı, hatta uygun sayıda öğrenci bulunması durumunda ilk yılın dil öğrenimini gelişterecek biçimde hazırlık sınıfı olarak değerlendirilebileceği bildirilmektedir.

İlgililere saygı ile duyurulur.